کلیسا

این بنا در ضلع غربی خیابان نمكی و در محله قدیمی " آقازمان" كه محله ای مسیحی نشین است قرار دارد. اواخر صفویه در زمان حكومت شاه عباس دوم ، هنگامی كه ارامنه توسط دولت عثمانی به ایران تبعید شدند، گروهی از آنها در شهر سنندج ساكن و احتمالاً درهمان زمان به ساخت كلیسا اقدام نمودند. شیوه ساخت و نوع معماری كلیسای سنندج تحت تأثیر معماری سبك اصفهانی است و تلفیقی از نماسازی سبك بومی مانند طاق نما و ستون نمای آجری در آن به كار رفته كه به فرم مشعل در بخش فوقانی به صورت سه تركی آجر كاری شده است. خطوط عمودی در نمای بیرونی ساختمان تاكید بر ارتفاع كلیساست. در گل دسته ناقوس كلیسا كاشی ها و گره چینی قابل ملاحظه است. حجاری سنگ های سر در ورودی كه دارای نقش گل لوتوس و ترنج است، كار استادان سنندجی است. این كلیسا دارای قناتی فعال است و آب نمای زیبایی نیز در داخل حیاط آن در ضلع جنوبی دیده می شود.

 

امام زاده طاقه گوره

این مجموعه در خیابان شهدای محله جورآباد سنندج قرار دارد و شامل دو بخش امامزاده و مسجد و حیاط در ضلع شمالی است. ساختمان امامزاده با دو گنبد عرق چین مسقف شده است. در طرفین بنای مسجد، دو ردیف پله مارپیچی كه به حجره های كوچكی منتهی می گردد، تعبیه شده است. از عوامل تزیینی بنا می توان به طاق نماهای آجری با قوس های نیم دایره، نعل اسبی، خفته و راسته و... اشاره كرد. با توجه به نوع معماری موجود، احتمالاً این بنا در دوره قاجار ساخته شده است. مسجد این مجموعه دارای شبستانی با چهار ستون چوبی به سبك مساجد كردستان است.

 

هاجره خاتون

در خيابان صلاح الدين ايوبي در محله قديمي سرتپوله شهر سنندج واقع شده است. مجموعه شامل سه حياط با فضاهاي مقبره . مسجد و محل تدفين مشايخ و بزرگان سنندج است گچبريهاي زيبا و و نقوش گل و گياه كار استادان و هنرمندان در قسمت مقبره مشايخ استفاده شده است و از اهم ويژگيهاي آن بشمار ميرود. ضمناً حجره‌هايي در كنار مسجد جهت آموزش طلاب علوم ديني ساخته شده است. در پايان استفاده از معماري سبك كردستاني در ايجاد ايوان ستوندار به سمت جنوبي ويژگي ديگر بنا است. اين امامزاده شريفه براساس روايات موجود خواهر امام رضا است كه در سفر آن بزرگوار به خراسان در بلوكات كردستان فوت نموده و در اين مكان مدفن است گويند ((الله يعقوب)) نامي به آباداني و ايجاد فضاهاي بيشتر مقبره هاجره خاتون همت گماشت و مسجدي بنام ايشان در كنار مقبره بنياد نهاده بعدها مرحوم عارف شيخ شكرالله شهبازي مشهور به شهباز سنه به بازساز ي،تعمير و توسعه امامزاده اقدام نموده و موقوفاتي را براي اين مجموعه در نظر گرفته است

 

امام زاده پیر عمر

این بقعه در ضلع جنوبی خیابان امام خمینی سنندج، مجاور قلعه حكومتی " سنه دژ" قدیم قرار گرفته است. این مجموعه شامل مقبره، مسجد، فضاهای مجاور و آرامگاه خانواده های مشاهیر و بزرگان سنندجی است. بنای اصلی مقبره در زمان "سلیمان خان اردلان" در سال 1046 هـ.ق ساخته شده و در دوره های بعد، در زمان " خان پاشای بابان" ، میرزا صادق خان" مستوفی باشی كردستان پسر مرحوم "میرزا رضای وزیر"، " محمد ابراهیم خان نوری نظام الدوله" و ... توسعه یافت. بنای امامزاده از سه فضای گنبددار تشكیل شده و دو قسمت آن به عنوان زیارتگاه و قسمت دیگربه عنوان مسجد مورد استفاده است. این بنا شامل تزئینات آجری، گچ بری، آینه كاری و اُرُسی (نوعی در قدیمی كه دارای چهارچوب مخصوص بوده و با بالا و پایین رفتن باز و بسته می شده است ) های زیبا و نیز خط بنایی در حاشیه گنبد است. این امامزاده را پسر بلا فصل حضرت علی(ع) می دانند و نام ایشان را "سیدعبدالصمد" ذكر نموده اند كه چون در بلاد اهل تسنن درگذشت، او را پیرعمری ها( پیرعمر) خوانده اند.

تپه ومقبره شرف الملک سنندج

اين بنا در انتهاي خيابان كشاورز و در منتهي اليه شهر واقع شده است در ساختمان قديمي به صورت منفرد بر روي تپه اي كه گورستان است قرار دارد كه يكي از آنها مربوط به علي اكبرخان شرف الملك پسر مرحوم محمد صادق خان پسر امان‌الله خان بزرگ يكي از واليان كردستان بوده است اين بنا به صورت يك مكعب ساده است كه گنبدي بر فراز آن قرار دارد اين مقبره به مقبره شيخ محمود نودشه اي نيز معروف است داراي مدخل ورودي از ضلع شرقي است كه برخي از خانواده هاي اردلان نيز در دفن شده اند و صرفا روزهاي جمعه برابر ذكر اديعه و قرائت قرآن باز است .زمان ساخت احتمالاً مربوط به دوره قاجار است.